İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) (İngilizce: İstanbul Technical University), kökleri 1773 yılına dayanan İstanbul'da yer alan bir devlet üniversitesidir.
1773 yılında kurulan Mühendishane-i Bahrî-i Hümâyûn, III. Mustafa döneminde mühendislik eğitimi vermek için askeri bir okul olarak kuruldu.[2] Amacı güverte subayı ve gemi inşa subayı yetiştirmek olan okul, Osmanlı İmparatorluğu'nun batı referanslı ilk eğitim kurumlarından biriydi. 1795 yılında ise topçu ve istihkam subayı yetiştirmek amacıyla Mühendishane-i Berrî-i Hümâyûn kuruldu. Daha sonra okulun sivil kanadı olan Hendese-i Mülkiye oluşturuldu. Mühendishane'nin askeri kanadı günümüzde Kara Harp Okulu ve Deniz Harp Okulu olarak devam ederken, sivil kanadı da İTÜ'yü oluşturmuştur.
İTÜ bugün İstanbul'un iş merkezi Maslak'ta bulunan ve ana kampüsü olan Ayazağa Yerleşkesi de dahil 4'ü İstanbul'un Avrupa, 1'i Anadolu yakasında, 1'i de Kıbrıs'ta olan toplam 6 yerleşkeye yayılmıştır.[21] Maçka, Taşkışla ve Gümüşsuyu yerleşkelerinde Osmanlı döneminden kalan binalarda hâlâ eğitim yapılmaktadır. İTÜ mezunları cumhuriyetin ilk yıllarında Türkiye'nin büyümesinde ve gelişmesinde büyük rol oynamış, ülkedeki pek çok ilke ve pek çok mühendislik eserinin altına imza atmıştır.[22]
Türkiye'de ilk kez televizyon yayınlarının yapılması, ilk üniversite radyosunun kurulması, ilk kez bir üniversitede bilgisayar kullanılması, ilk defa bir Türk üniversitesinin uzaya uydu göndermesi; ilk yerli haberleşme uydusu, ilk yerli helikopter ve ilk yerli insansız otomobilin yapılması gibi mühendislik alanında Türkiye'deki birçok ilk İTÜ tarafından gerçekleştirilmiştir.[23]
İTÜ bugün bünyesindeki 13 fakülte, 39 bölüm ve 6 enstitü ile 25.470 lisans, 11.622 lisansüstü, 3.693[24] doktora öğrencisi ve 2.277[25] akademik personel ile eğitim hayatını sürdürmektedir.[7] İTÜ tarafından yayınlanmış verilere göre akademik personel başına 16 öğrenci düşmektedir.[26] Türkiye'deki pek çok üniversiteden farklı olarak kuruluşunda inşaat, mimarlık, makina ve elektrik olarak 4 fakülteye ayrılmıştır.[2] İTÜ paydaşı pek çok hoca ve mezun TÜBİTAK bilim ödülü ve TÜBA ödülü almıştır ve pek çok hoca da ABD, İngiltere, Rusya bilimler akademisi üyesidir.[23]
| İTÜ'nün geçmişten bugüne aldığı adlar |
|
1773 yılında açılan Mühendishane-i Bahr-i Hümâyun İstanbul Teknik Üniversitesinin eğitime başladığı tarih olarak kabul edilir. Bu yüzden İTÜ dünyanın en eski teknik üniversitelerinden biri olarak görülür. Mühendishâne-i Bahrî-i Hümâyûn, Osmanlı İmparatorluğu döneminde, tersane ve donanmanın geliştirilmesi ve askerî personelin eğitilmesi amacıyla III. Mustafa tarafından kurulmuş teknik okuldur.[2][27][28] Okulda sınıflara ilk defa tahta ve sıra konulmuştur. Bu dönemde bir okul matbaası kurulmuş ve ders kitapları basılmıştır ve böylece İTÜ Kütüphanesi'nin temelleri de atılmıştır.[29]
Mühendishâne-i Berrî-i Hümâyûn, 1795 yılında III. Selim döneminde kurulmuştur. Mühendishâne-i Berrî-i Hümâyûn bünyesinde balistik, haritacılık, gemi inşaatı ve inşaat mühendisliği öğretimi verilirdi. Mühendishâne-i Berrî-i Hümâyûn 1847'de mühendislik eğitiminin dışında mimarlık eğitimi de vermeye başladı. 1883'te Hendese-i Mülkiye adını alarak eğitimine devam etti.[2][27][30]
Hendese-i Mülkiye, 1883 yılında kurulmuştur.[2][32] Mühendishâne-i Berr-i Hümâyûndaki kılıçhanelerden birisi boşaltılıp Hendese-i Mülkiye öğrencilerine tahsis edilmiştir. Kuruluşunda Fransa'daki École nationale des ponts et chaussées (Köprü ve Yol Mektebi) örnek alınmıştır. Ancak daha sonra Fransız dizgesi (sistem) terk edilmiş ve Alman dizgesine geçilmiştir.[27][32]
Hendese-i Mülkiye öğrencileri ve öğretmenleri Osmanlı Devleti ve Türkiye'nin gelişmesinde önemli katkılarda bulunmuştur. Örneğin Hicaz Demiryolu pek çok Hendese-i Mülkiye mezunu ve hocaları tarafından yapılmıştır. Ayrıca okulun hocalarından Mimar Kemaleddin Bey Mescid-i Aksa'nın onarımını gerçekleştirmiştir.[33]
Mühendis Mekteb-i Âlîsi, askerî idareden ayrılarak kurulan Hendese-i Mülkiye'nin devamı olan kurumdur.[34] Prof. Dr. Karl von Terzaghi okulun önemli hocalarındandır. Bu dönemde ülkede ilk defa Mühendis Mektebi Mecmuası adıyla akademik bir mühendislik dergisi çıkartılmıştır. Okula ilk kez kız öğrenci bu dönemde kabul edilmiş ve İTÜ'nün arı simgesine bu dönemde karar verilmiştir. Okul daha sonra Yüksek Mühendis Mektebi adını alarak eğitim ve öğretimine devam etmiştir.[27][34]
Mühendis Mektebi 1928 yılında yeniden yapılandırılmış ve Yüksek Mühendis Mektebi adını almıştır.[35] İlk mezunlarını 1931 yılında veren Yüksek Mühendis Mektebi Cumhuriyet Türkiye'sinin bayındırlık işleri için gerekli teknik elemanları yetiştiriyordu. Önceleri sadece Gümüşsuyu kışlasını kullanan Yüksek Mühendis Okulu daha sonra Maçka ve Taşkışla silâhhanelerine sahip olmasıyla birlikte büyüdü ve eğitim kadrosunu da İsviçre ve Almanya'dan gelen hocalarla geliştirdi. 1944 yılında Yüksek Mühendis Mektebi İstanbul Teknik Üniversitesi olarak yeniden yapılandırıldı. Bu dönemin mezunlarının en büyük eseri Anıtkabir'dir.
1944 yılından alınan bir kararla Yüksek Mühendis Mektebi, İstanbul Teknik Üniversitesi olarak yeniden yapılandırıldı ve inşaat, mimarlık, makina ve elektrik fakülteleri olarak dört fakülteye ayrıldı. 1974-1975 öğretim yılında iki kademeli eğitime geçilerek, dört yıllık lisans eğitimine eklemlenen iki yıllık lisansüstü programları ile birçok uzmanlık alanında üst düzeyde eğitim verilmeye başlanmıştır. 2000'li yıllarda ise tüm bölümler uluslararası eşdeğerlik almıştır. Türkiye'de ilk kez televizyon yayınlarının yapılması, ilk üniversite radyosunun kurulması, bilgisayarı ilk kez kullanan üniversite olması,[36] ilk defa bir Türk üniversitesinin uzaya uydu göndermesi,[37] pek çok mühendislik dalında ilk kez lisans eğitiminin başlaması, İTÜ basketbol takımının 5 basketbol ligi şampiyonluğu kazanması, IHF (günümüzde EFH) kupasında Türkiye'yi ilk kez İTÜ'nün temsil etmesi[38] Teknik Üniversite'nin bu dönemdeki akademi ve spor alanlarındaki başarılarıdır.
1944 yılındaki bir yasa ile Yüksek Mühendis Mektebi inşaat, mimarlık, makina ve elektrik fakülteleri olmak üzere 4 fakülteye ayrıldı. Şu an ise İstanbul Teknik Üniversitesi içerisinde barındırdığı 13 fakülte ve 6 enstitü ile eğitim öğretim faaliyetlerini sürdürmektedir.
Hâlen bazı mühendislik programları Türkiye'de yalnızca İTÜ'de okutulmaktadır.[40] İTÜ'de bütün lisans programlarında %30 İngilizce şartı olup bazı lisans programları %100 İngilizcedir. İngilizce hazırlık zorunludur.[41]
Bilgisayar ve Bilişim Fakültesi, İstanbul Teknik Üniversitesinin 13. fakültesi olarak 2010 yılında kuruldu. Önceden Elektrik Elektronik Fakültesi'ne bağlı olan Bilgisayar Mühendisliği bölümü, Yapay Zeka ve Veri Mühendisliği bölümü ve Siber Güvenlik Mühendisliği bölümü bu fakültededir.[42][43]
Geçmişi 1884 yılına dayanan[44] Denizcilik Fakültesi, 3 Temmuz 1992 gün ve 2809 sayılı yasa ile yeniden yapılandırılmıştır ve Tuzla yerleşkesinde bulunmakta olup, Gemi Makineleri işletme Mühendisliği ve deniz ulaştırma işletme mühendisliği bölümlerini içerisinde barındırmaktadır.[45] Tuzla kampüsünde denizcilik fakültesine ait gemiler, simülatörler, havuz ve kütüphane yer alır.
Elektrik fakültesi adıyla kurulan Elektrik Elektronik Fakültesi'nin geçmişi 1934 yılına dayanır.[46] Ayazağa kampüsünde yer almaktadır. Fakülte içerisinde Elektrik Mühendisliği, Elektronik ve Haberleşme Mühendisliği ve Robotik ve Otonom Sistemler Mühendisliği bölümleri yer alır. Buna ek olarak ABD'deki üniversitelerle ortak yürütülen lisans programlarına da sahiptir.
Fen Edebiyat Fakültesi, Ayazağa kampüsündedir. İçinde fizik mühendisliği, kimya, matematik mühendisliği ve moleküler biyoloji ve genetik bölümleri yer almaktadır.[47] 20 Temmuz 1982'de Temel Bilimler Fakültesi'nin adı değiştirilerek yeniden yapılandırılmıştır.[48] Cahit Arf, Kerim Erim, Ratip Berker, Nihat Berker, Yusuf Yağcı gibi ünlü isimlere ev sahipliği yapmıştır.[49]
Gemi İnşaatı ve Deniz Bilimleri Fakültesi, Ayazağa kampüsündedir.[50] İçinde gemi inşaatı ve gemi makineleri mühendisliği ve gemi ve deniz teknolojisi mühendisliği bölümleri yer almaktadır.[51][52] Fakülte olarak kuruluşu 1971 yılına denk gelir.[53]
İnşaat Fakültesi'nin kuruluşu Osmanlı dönemine, 1795 yılına, kadar uzanmaktadır.[54] Bu tarih aynı zamanda Türkiye'de inşaat mühendisliği eğitiminin başlangıç tarihi olarak da kabul edilir. Ayazağa kampüsünde yer alır.[55] İçerisinde inşaat mühendisliği, çevre mühendisliği ve harita mühendisliği bölümleri yer almaktadır.[56] Karl von Terzaghi, Mustafa İnan, Sedat Ersoy[57] gibi hocalara da ev sahipliği yapan bu fakültenin mezunları Türkiye'nin özellikle ilk yıllarındaki inşasında önemli rol oynamıştır.
İşletme Fakültesi, Maçka kampüsünde yer alır.[58] Fakültede endüstri mühendisliği, işletme mühendisliği, ekonomi ve veri bilimi ve analitiği bölümleri yer almaktadır.[59] Maçka yerleşkesinde fakültenin kendine ait bir kütüphanesi vardır. İTÜ'lülere işletme, iktisat ve hukuk dersleri veren üyelerin kürsüleri birleştirilerek işletme fakültesi kurulmuştur.[60]
Kimya ve Metalurji Fakültesi, Ayazağa kampüsündedir.[61] İçinde kimya mühendisliği, gıda mühendisliği ve metalurji ve malzeme mühendisliği bölümleri vardır.[62] 1963 yılında Kimya Fakültesi adıyla kurulmuştur.[63]
Maden Fakültesi, Ayazağa kampüsünde yer alır.[64] İçinde maden mühendisliği, jeoloji mühendisliği, petrol ve doğalgaz mühendisliği, jeofizik mühendisliği ve cevher hazırlama mühendisliği bölümleri vardır.[65] Türkiye'de maden mühendisliği ile ilgili eğitim İTÜ maden fakültesinin kurulması ile başlamıştır. Aykut Barka, Kazım Ergin, İhsan Ketin, Celâl Şengör gibi ünlü bilim insanlarını bünyesinde barındırmıştır. Fakültenin kuruluş tarihi 1 Mart 1953'tür.
Makina Fakültesi, 1934 yılına kadar uzanmaktadır. Ancak ayrı bir fakülte olarak Yüksek Mühendis Mektebi, İTÜ olarak yeniden yapılandırılırken kurulmuştur.[66] Fakülte Ratip Berker'in kurucu dekanlığı ile kurulmuştur. Makina mühendisliği bölümü burada yer alır. Gümüşsuyu kampüsünde yer alır.[67]
Başlangıcı 1847 yılına kadar uzanan Mimarlık Fakültesi Taşkışla kampüsündedir ve kuruluşunda büyük emeği olan Emin Halid Onat ile özdeşleşmiştir.[68] İçerisinde peyzaj mimarlığı, iç mimarlık, endüstriyel tasarım, şehir ve bölge planlama ve mimarlık bölümleri bulunur. Fakülte; Clemens Holzmeister, Paul Bonatz, Emin Halid Onat, Doğan Kuban, Mimar Kemaleddin gibi ünlü hocalara ev sahipliği yapmıştır.
Tekstil Teknolojileri ve Tasarımı Fakültesi, Gümüşsuyu kampüsündedir.[69] İçinde tekstil mühendisliği, moda ve tasarım, tekstil geliştirme ve pazarlama bölümleri bulunmaktadır.[70] Geçmişi 1955'e makina mühendisliği bölümü içinde yer alan tekstil kürsüsüne dayanır. Ayrı bir bölüm olarak 1983'te, fakülte olarak da 2004'te yeniden yapılandırılmıştır.[70] Fakültede uluslararası ortak lisans programları da vardır.
Uçak ve Uzay Bilimleri Fakültesi, Ayazağa kampüsünde yer alır.[71] İçinde uçak mühendisliği, uzay mühendisliği, Türkiye'deki tek olan iklim bilimi ve meteoroloji mühendisliği bölümleri vardır.[72] Fakülte olarak 1983 yılında kurulmuştur.[73]
Türkiye'nin ilk yerli helikopteri “Arıkopter”, ilk küp uydusu “İTÜpSAT1”, ilk haberleşme uydusu “Türksat3USAT”, ilk insansız otomobili “Otonobil”, ilk hidrojenli teknesi "MARTI-İTÜ” ve ilk elektrikli minibüsü, İTÜ tarafından yapılmıştır. Ayrıca Türkiye'nin ilk mikroelektronik laboratuvarı, ilk uydu yer istasyonu ve ilk süper bilgisayarı İTÜ'de kurulmuştur.[74][75]
Paylaş